Paulo Iztuetaren hausnarketa Goza daiteke gehiago liburuaren gainean

Karmelo Ayesta egilea bere liburuarekin etorri zitzaidanean, “nola zatoz guregana?” galdetu nion. Nik ez dakit irakurria zuten ala ez beren eskuetan izan zutenek, agian bai agian ez, baina urre pitxi bat galdu zuten. Bere txikian ez baitu ezer galtzekorik. Zer pentsatua ematen duten hainbat eta hainbat pasarte dakartza. Eta guztia herri-hizkuntzatik jasotako euskara gozo, argi eta dotorean. Irakurtzean garai batean hainbeste gozatu izan nuen Arratiako berbeta sendoa zetorkidan gogora, mendi-usainez gantzutua.

Karmelok, antza, ez dauka bere burua idazletzat, ez omen du literatur testu bat idatzi, baina eman duen mezua literaturazko prosa batean eman du. Izan ere, askotan ahazten dena, liburuak egiten du idazle, ez soilik izenak.

Izenburuak berak iragartzen duen bezala, nola ez bada, euskara erabiliz, mintzatuz, “goza daiteke gehiago”, mila bider gehiago. Bere herri-mailako bizipenak jasoz eta, bidenabar, iturri gehienbat ingelesak aipatuz, handik eta hemendik euskaraz jarduteko arrazoiak pilatzen dator, batzuetan euskaldunon zabarkeria agerian jarriz, gure eskuetan dagoena ere egiten ez dugulako, eta beste batzuetan, berriz, euskararen erabilera hobetzeko proposamenak emanez.  Haren xedea, azken batean, euskaldun zahar eta berriak beren eguneroko bizimoduan, etxean bezala kalean eta lantegian, beren hizkuntza erabiltzera bultzatzea da. Ederki esana. Beharrezkoa dena. Oinarrizko zerbait.

Ikuspegi funtzionalista horrek alboratzen baditu ere hizkuntza guztiek dituzten sakonagoko beste estruktura-alderdi batzuk -egileak, bestalde, ondo ezagutzen dituenak-, saio honek ez du batere interesik galtzen euskararen egungo egoerari buruz egiten duen diagnosian eta proposatzen duen terapian. Gure eskuetan dagoen guztia egin dezagun, saia gaitezen amorratuki, aholkatzen digu Baina konbentzi gaitezen, halaber, euskara nonahi eta noiznahi erabilia izan dadin, gurean erdaldunduak dauden gizarte-egiturak ere euskaldundu beharra. Gaurdanik hasita.  Hor hizkuntzen arteko gatazken mugan sartzen gara eta beldurra ematen digu. Honetaz ere kontzientzia kolektiboa eratzen joan beharko du gure hizkuntza-komunitateak. 

Paulo Iztueta

Politikariak, Euskara eta Twitter

Atzo, Iñaki Petxarromanen artikulua irakurri nuen Berrian: “Kaiolatik irten ezinda. Erdararen kaiolan harrapatuta jarraitzen dute Twitterren ohiko erabiltzaile diren politikari euskaldun gehienak. Gutxi batzuek bakarrik lehenesten dute euskara.”
 

Goza daiteke gehiago liburuaren pasarte bat gogoratu nuen:

“Berria irakurtzen dut ia egunero, eta euskarari buruzko iritziak irakurtzea dut gogoko. Euskara erabiltzeko eragozpenak aipatzen dira askotan: funtzionario erdalduna, zerbitzu publikoen utzikeria, anbulatorioko mediku elebakarra, politikariek onartu duten legea eta abar. Horiek guztiak egia izan arren, uste dut errealitatea objektibotasunez irudikatzeko beste eremu bat falta dela: etxekoen artekoa eta lagun minena. Elkarrizketa intimoetan bakarrik agertzen dira, D ereduan ikasi arren, beti erdaraz erantzuten diguten seme-alabak, EGA atera zuenetik inoiz gure aurrean euskaraz egin ez duen laguna, edo egoera diglosikora kondenatzen gaituen emazte euskaldun zaharra[...]”

Orain, honako hau gehituko nioke liburuari: “edo Twiterren nagusiki erdaraz ari den politikari begikoa”.

“[...] Sentimendu sakonak daude tartean, eta batzuetan nork bere burua zuritu nahia ere bai; izan ere, norbera izan daiteke hurkoari euskal aukera ukatzen dion lehena.

Hobetu nahi bada, errealitatea ahalik eta zehatzen aztertu eta onartu behar da, emozio negatibo barik. Esan dugunez, dagoena dago, eta hori da abiapuntua[...]”

Abiapuntua zehaztu nahi badugu, hona hemen aurtengo erabilera-markak:

“[...]Egoera berbera izanagatik – emaitzak txarrak ziren benetan – bi ikuspuntu zeharo kontrajarri entzun nituen: batek itzelezko aukeratzat zuena, bestearen ustean, izugarrizko arazoa zen. Aukera hitzak emozio positiboak eragiten ditu: hobekuntzari eta kreatibitateari atea zabaltzen die. Arazo hitzak, berriz, emozio negatiboak sortzen ditu: zerbait gaizki dago.”

Liburuan idatzitakoa gogoratu ostean, hona hemen nire ondorioa: “We have a great opportunity here!”

Karmelo Ayesta-ren “ GOZA DAITEKE GEHIAGO Euskaldun baten hizkuntza-bidaia” liburua heldu zait eskuetara eta irakurtzen hasi bakarrik ez, irakurtzen hasi eta bukatu arte esku-begietan izan dut eta bihotzeraino heldu zait bertoko mezua eta idazteko modua. Liburu hau, arnasa berria da gaurko euskaldunentzat. Karmelok euskal munduko gauza garrantzitsuak modu errazean eta euskara bizian idazten ditu, gozotasunez beterik etorkizunari begira. Euskarak egiten gaitu euskaldun eta hizkuntza da bizitzaren ispilu. Euskarari zor diogun maitasunezko joera gozoa adierazten digu Karmelok liburu honetan. Mezu esanguratsua hor dago, orain eguneratu eta bizitzaratu egin behar dugu mezu hori etorkizuneko euskararen aberasbidean. Zorionak eta eskerrik asko Karmelo euskarari bizipoza emotearren. “ Hasiak egina dirudi eta eginak urregorria” eta gerora “ denborak agertuko digu elurra mendian”. Hala biz.

Juan Manuel Etxebarria Ayesta

Euskal Filologian doktorea

Deustuko Unibertsitateko irakaslea

Euskaltzaindiakoa

Etnografian Etniker taldekidea

Idazlea

Bart gauean amaitu neban idatzi dozun maisu-lanaren lehenengo irakurraldia, eta lehenengoa dinot, barriz be irakurri behar dodalako. 

Ikaragarri gustatu jat, lan mamitsua, ondo dokumentatua, adibidez hornitua, zer pentsatua eragiten dauana. Gainera, erraz irakurri eta ulertzen dan euskara aberatsean.

Osagai guztiak biltzea lortu dozu; horregatik bada, laburra egin jat.
Beno, beste barik, euskaraz bizitzeko ekinari gogor eutsi eta halako ekarpen gozagarriak egiten jarraitu egizu.

GOZA DAITEKE GEHIAGO.

Aldaketa sakona da hizkuntz ohitura berria barneratzea. Batzuetan pentsatu izan da gaitasuna lantzea nahikoa dela euskararen erabilera sustatzeko, baina erabilerari buruzko datu estatistikoek agerian jarri dute bide berriak jorratu beharra dagoela. Liburu hau, batez ere, euskalduntzearen gaineko hausnarketa da; gogoeta berria, freskoa, burutsua, eta argia.

Ur sakonetan murgiltzen gaitu liburuak hasiera-hasieratik. Defendatzen duen tesia da harremana dagoela euskaraz bizitzeko motibazioaren eta norberaren balioen artean. Hiru dira, euskara sustatzeko, autoreak proposatzen dituen balioak: integritatea, asertibitatea, eta erantzukizuna. Integritatea “esan eta izan” dela diosku, eta, integritatez biziz gero, ezin dela norbera euskalduna dela esan eta euskaraduna ez izan. Asertibitatea, berriz, barruan daramaguna adieraztea da. Autorearen iritzian, euskara erabili ezean, gure euskaltasuna ostendu egiten dugu eta, beraz, faltsutu gure izaera; asertibitateak euskaldunoi euskara erabil dezagun eskatzen digu. Hortaz, euskaldunok gara euskararen erabilera-mailaren erantzule. Errua besteei botatzeak ez du laguntzen, ardura besteengan jarrita zalantzan jartzen baitira norberaren ahalmena eta askatasuna. Autoreak dio, dagokigun erantzukizuna onartu ezean, gureak egin duela.

Baina liburu hau ez da hausnarketa hutsean geratzen, Izan ere, aldi berean, erabilera sustatzeko proposamena ere bada. Horretarako, hainbeste landu den soziolinguistikako ikuspegitik urrunduta, hainbat jakintza-arlotako ideiak hartu ditu autoreak. Azken finean, hizkuntz ohitura berria barneratzea hobetze-prozesua baino ez da, autorearen iritzian.

Teoriak probatzeko, bere buruarekin esperimentatu du autoreak, eta bizipenak narrazioen bidez azaltzen ditu. Euskararen gaineko hainbat aurreiritzi topatu ohi dira euskalduntze-bidean. Horiei azala kendu, eta mamia ustel duten edo ez ikusten da liburuan. Batzuetan, aurreiritziok iraungitako usteak baino ez dira; beste askotan, gezur hutsa. Liburuak aurreiritzion gaineko hainbat gogoeta eskaintzen ditu, eta hizkuntzak kohesioarekin eta profesionaltasunarekin dituen loturak, hizkuntzaren erakargarritasuna, eta euskara eta abertzaleen arteko harremana dira hausnarketa-gai.

Erraz ulertzeko moduan dago idatzita liburua, ideiak oso argi azaltzen dira, eta narrazioek mamia barneratzen sano laguntzen dute. Bere laburrean, liburu sakona eta indartsua, irakurlea hotz uzten ez duen horietakoa.

(Liburu fitxa: Goza daiteke gehiago. Euskaldun baten hizkuntza-bidaia. Karmelo Ayesta, 2014. Arg.: Utriusque Vasconiae)