Txantxangorria Amazonian laster

 Zer ikusi, hura ikasi. Arrakasta itzela dauka El Conquistador programak. Bururatu zitzaidan reality horretako hizkuntz portaera behatzea eta euskararen erabilera neurtzea. Espero zitekeen gazteen %35k baino gehiagok noizbait jardutea euskaraz programan. Izan ere, Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, EAEn, gazteen %22k erdara beste edo gehiago erabiltzen du euskara, eta beste % 13k erdara baino gutxiago, baina, noizbehinka, erabili egiten du euskara.

Nahikoak izan ziren programaren lehen hamabost minutuak behaketa amaitzeko. Tarte horretan, inork ez zuen euskaraz berba egin. Hutsaren hurrengoa da euskararen erabilera realityan. Euskaraz entzundako hitz bakarrak “Egun on” eta “lasai” izan ziren.  Ikerketa soziolinguistikoa egiteko moduko egoera da realityan ikusten dena: labeleko gazte euskaldunak, txapela buruan eta ikurrina eskuan, erdara hutsean aritzen dira euren artean.

Elebakartasuna eta euskararen ukazioa, hori da ETBko El Conquistador reality ezagunak transmititzen duen hizkuntz eredua. Eraginkorra da horretan realitya. Hizkuntz eredu hori normala izango balitz bezala hedatzen du lau haizeetara: 500.000 ikusle, 31.000 jarraitzaile Facebooken, trending topic Twitterren. Arrazoi batzuk egongo dira horretarako, eta aitzakiak asko. Baina hori ez da, ez gure gizartearen isla, ez zabal onartuta eta adostuta dauden hizkuntz portaerak.

Patxi Baztarrikak eta Iñaki Martinez de Lunak azaldu dute oraintsu zer hizkuntz portaera babesten duen gizarteak: “euskaldunek nahi duten lekuetan euskara erabiltzeko aukera izatea”, ados %87; “erdaldunek, euskara ez ulertu arren, onartu behar dute euskaldunek elkarren artean euskaraz egitea”, %71 ados; “ahaleginak egin behar dira euskara eta gaztelania maila berean egon daitezen, ez bata bestearen gainetik”, 75% ados.

Elebakartasuna eta euskararen ukazioa ez da  hemengo estiloa. Euskal gizarteak aniztasuna, berdintasuna eta errespetua lehenesten ditu, eta Europak ere bai. Europak “txartel gorria” atera zion Espainiako Estatuari  ez dituelako betetzen gaztelania ez diren bertako gainerako hizkuntzak babesteko eta sustatzeko konpromisoak, besteak beste hedabideetan. Txartel gorria eta lau partidako zigorra jar dakizkioke   El Conquistador programari, baina horrek ez du ezer konponduko. Hona hemen hiru proposamen zehatz programaren hizkuntz eredua aro berrira egokitzeko: lehena, El Conquistador programak gizartean zabal adostutako hizkuntz portaerak sustatzea, besteak beste, euskara eta gaztelania maila berean egon daitezen, eta ez bata bestearen gainetik; bigarrena, parte-hartzaile euskaldunei zuzenduta, euren hizkuntzan: obarioak/potroak zintzurrean, ala? Euskaraz, ostia!; Azkena, batez ere euskal hiztunoi dagokiguna, agerian jartzea iraungitako hizkuntz portaera baztertzaileak, eta horiek aldatzeko elkarlana sustatzea. Aro berrian, jokabide berriak.

Gogoa berotzeko moduko mezu bat

Amaitu berria dut zure liburua eta eskerrak eman nahi dizkizut.
Asko gustatu zait , gozatu eta ikasi egin dut. Esperientzia zoragarria izan da.
USAn nago oporretan anaia hemen bizi delako. Westhampton  Beach-en erabaki nuen zure liburua irakurtzea, Euskal herritik kanpo horrelako gauzak gehiago sentitzen dira eta.
Horrela izan da eta pozik nago. Beste egunean Mall handi batean nire lehen esperientzia izan nuen, zure bideari jarraituta. Euskal selekzioaren kamiseta neraman. Hurbildu zitzaidan emakume bat bere alabarekin, nire shirt seinalatzen eta gaztelania txarrez galdezka. Nik alabari begiratu eta euskaraz erantzun nuen, eta horrela jarraitu zen elkarrizketa.
Beno, ba bihotz bihotzez mila esker eta nire acknowledgement handiena.

Aio

Euskaldun zahar gazte baten hausnarketa

Gogoan ditut gurasoek, gaztetan euskara dela eta, nirekin izandako borroka amaigabeak. Baita aitak, urte batez, gaztelaniaz egiten nuen bakoitzeko pagatik bost zentimo kentzen zizkidanean; horrela zerbait lortzeko itxaropenarekin. Lotsatzen nauten oroitzapenak dira, nire kontzientzia falta izugarria izan dela erakusten didatenak. Hau onartzeak ordea, aurrera egiteko arrazoiak areagotzen dizkit. Etxean, gurasoak, familia … euskaldunak izanda, kalean ez badut euskararik egiten, nola exijituko diot familia erdalduneko bati egitea?

Ixone Garmendia

Gure zozo zuriaren kantua

 

Demagun txoria dela: zozoa.Txakur izena jarri diote batzuek (chucho), eta doministiku- zarata besteek (chus!). Iraintzeko, garmendia esaten zioten, eta garmendia da: sutsua eta bizia, iragarri ezina, berezkoa eta berezia. Garmendiek legez, besteena irentsi beharrean, berea bota ohi du: berritsua da, isilune gabeko txioa, zozo hiperaktiboa.

Habiatik du maite zozo-kantua. Baina habia goiz utzi, eta goizegi ikasi zuen besteen doinua; orain, ez du berea bere egiten. Filmekoak bezala zortzi izen euskaldun ditu, edo zortzi ber zortzi, baina, filmekoak bezala, erdaraz.

Gure zozoaren kantuak itzartu nau gaur. Iphonea hartu eta atzoko txioak begiratu ditut whatsAppen, Tribuaren Berbak saioaren ostekoak:

• Zozoak: Oso ondo, Karme!
• Nik: Hemendik aurrera ezingo dizut erdaraz egin, bestela, entzuten badidate...
• Zozoak: Orduan baxutxoago hitz egin beharko dugu!

Demagun zozoa anaia dela, eta, tribuaren berbei esker, habiako kantuan hasi dela berriro, euskaraz.

Paulo Iztuetaren hausnarketa Goza daiteke gehiago liburuaren gainean

Karmelo Ayesta egilea bere liburuarekin etorri zitzaidanean, “nola zatoz guregana?” galdetu nion. Nik ez dakit irakurria zuten ala ez beren eskuetan izan zutenek, agian bai agian ez, baina urre pitxi bat galdu zuten. Bere txikian ez baitu ezer galtzekorik. Zer pentsatua ematen duten hainbat eta hainbat pasarte dakartza. Eta guztia herri-hizkuntzatik jasotako euskara gozo, argi eta dotorean. Irakurtzean garai batean hainbeste gozatu izan nuen Arratiako berbeta sendoa zetorkidan gogora, mendi-usainez gantzutua.

Karmelok, antza, ez dauka bere burua idazletzat, ez omen du literatur testu bat idatzi, baina eman duen mezua literaturazko prosa batean eman du. Izan ere, askotan ahazten dena, liburuak egiten du idazle, ez soilik izenak.

Izenburuak berak iragartzen duen bezala, nola ez bada, euskara erabiliz, mintzatuz, “goza daiteke gehiago”, mila bider gehiago. Bere herri-mailako bizipenak jasoz eta, bidenabar, iturri gehienbat ingelesak aipatuz, handik eta hemendik euskaraz jarduteko arrazoiak pilatzen dator, batzuetan euskaldunon zabarkeria agerian jarriz, gure eskuetan dagoena ere egiten ez dugulako, eta beste batzuetan, berriz, euskararen erabilera hobetzeko proposamenak emanez.  Haren xedea, azken batean, euskaldun zahar eta berriak beren eguneroko bizimoduan, etxean bezala kalean eta lantegian, beren hizkuntza erabiltzera bultzatzea da. Ederki esana. Beharrezkoa dena. Oinarrizko zerbait.

Ikuspegi funtzionalista horrek alboratzen baditu ere hizkuntza guztiek dituzten sakonagoko beste estruktura-alderdi batzuk -egileak, bestalde, ondo ezagutzen dituenak-, saio honek ez du batere interesik galtzen euskararen egungo egoerari buruz egiten duen diagnosian eta proposatzen duen terapian. Gure eskuetan dagoen guztia egin dezagun, saia gaitezen amorratuki, aholkatzen digu Baina konbentzi gaitezen, halaber, euskara nonahi eta noiznahi erabilia izan dadin, gurean erdaldunduak dauden gizarte-egiturak ere euskaldundu beharra. Gaurdanik hasita.  Hor hizkuntzen arteko gatazken mugan sartzen gara eta beldurra ematen digu. Honetaz ere kontzientzia kolektiboa eratzen joan beharko du gure hizkuntza-komunitateak. 

Paulo Iztueta

Politikariak, Euskara eta Twitter

Atzo, Iñaki Petxarromanen artikulua irakurri nuen Berrian: “Kaiolatik irten ezinda. Erdararen kaiolan harrapatuta jarraitzen dute Twitterren ohiko erabiltzaile diren politikari euskaldun gehienak. Gutxi batzuek bakarrik lehenesten dute euskara.”
 

Goza daiteke gehiago liburuaren pasarte bat gogoratu nuen:

“Berria irakurtzen dut ia egunero, eta euskarari buruzko iritziak irakurtzea dut gogoko. Euskara erabiltzeko eragozpenak aipatzen dira askotan: funtzionario erdalduna, zerbitzu publikoen utzikeria, anbulatorioko mediku elebakarra, politikariek onartu duten legea eta abar. Horiek guztiak egia izan arren, uste dut errealitatea objektibotasunez irudikatzeko beste eremu bat falta dela: etxekoen artekoa eta lagun minena. Elkarrizketa intimoetan bakarrik agertzen dira, D ereduan ikasi arren, beti erdaraz erantzuten diguten seme-alabak, EGA atera zuenetik inoiz gure aurrean euskaraz egin ez duen laguna, edo egoera diglosikora kondenatzen gaituen emazte euskaldun zaharra[...]”

Orain, honako hau gehituko nioke liburuari: “edo Twiterren nagusiki erdaraz ari den politikari begikoa”.

“[...] Sentimendu sakonak daude tartean, eta batzuetan nork bere burua zuritu nahia ere bai; izan ere, norbera izan daiteke hurkoari euskal aukera ukatzen dion lehena.

Hobetu nahi bada, errealitatea ahalik eta zehatzen aztertu eta onartu behar da, emozio negatibo barik. Esan dugunez, dagoena dago, eta hori da abiapuntua[...]”

Abiapuntua zehaztu nahi badugu, hona hemen aurtengo erabilera-markak:

“[...]Egoera berbera izanagatik – emaitzak txarrak ziren benetan – bi ikuspuntu zeharo kontrajarri entzun nituen: batek itzelezko aukeratzat zuena, bestearen ustean, izugarrizko arazoa zen. Aukera hitzak emozio positiboak eragiten ditu: hobekuntzari eta kreatibitateari atea zabaltzen die. Arazo hitzak, berriz, emozio negatiboak sortzen ditu: zerbait gaizki dago.”

Liburuan idatzitakoa gogoratu ostean, hona hemen nire ondorioa: “We have a great opportunity here!”